Elektronische spoelsystemen in drinkwaterinstallaties – vloek of zegen?

Elektronische spoelsystemen worden steeds vaker gebruikt in drinkwaterinstallaties. Ze moeten voor de vereiste waterverversing zorgen en zo bijdragen aan het reglementaire gebruik. De meningen verschillen echter: voor de ene zijn elektronische spoelsystemen de oplossing van hygiënische problemen, voor de andere vormen ze de oorzaak. Hoe komt dat? En waarom kunnen identieke producten in de praktijk tot volkomen verschillende resultaten leiden? 

Doorslaggevend is hoe systemen gepland, geparametreerd en tijdens de werking gecontroleerd worden. Wanneer elektronische systemen ook echt ondersteunend zijn en wat bij het gebruik belangrijk is, leest u in deze bijdrage.

De basisvoorwaarde voor het behoud van de drinkwaterkwaliteit: water moet stromen. Om een overmatige vermenigvuldiging van legionella en andere bacteriën te voorkomen, is een regelmatige waterverversing via alle aftappunten onontbeerlijk. § 13 van de Duitse drinkwaterverordening verplicht gebouwexploitanten er indirect toe om ten laatste na 72 uur voor een volledige waterverversing te zorgen.

Deze eis is gebaseerd op jarenlange praktijkervaring: doorslaggevend is een regelmatige en volledige waterverversing in de drinkwaterinstallatie, van de watermeter tot het aftappunt.

Als het water onvoldoende ververst wordt door gebruik, moet dat op een andere manier gegarandeerd worden. Hier komen elektronische spoelsystemen aan bod. Geautomatiseerde stagnatiespoelingen helpen om de vereiste waterverversing te garanderen en te lange stagnatie te vermijden.

In veel gebouwen komt het feitelijke gebruik niet overeen met de eisen voor het reglementaire gebruik. Zeker in openbare en industriële gebouwen, maar ook in verzorgingsinstellingen of ziekenhuizen zijn er gebruiksonderbrekingen of een lager gebruik in de drinkwaterinstallatie, waarmee bij de planning geen rekening gehouden werd.

Als het water niet stroomt, stagneert het in de leidingen. Het gevolg: de vermenigvuldiging van hygiënisch relevante micro-organismen wordt bevorderd, zeker bij temperaturen tussen 25 °C en 50 °C.

Hier komen we bij een cruciaal probleem: het reglementaire gebruik wordt niet nageleefd, hoewel de installatie technisch perfect is.

De modernisering van aftappunten in bestaande gebouwen kan de waterverversing aanzienlijk beïnvloeden – een vaak onderschat aspect. Als oude kranen worden vervangen door moderne, waterbesparende modellen, vermindert het waterdebiet beduidend.

Dat heeft rechtstreeks gevolgen voor de waterverversing:

• een beperkter debiet veroorzaakt langere rusttijden,
• bestaande leidingvolume blijft ongewijzigd, 
• de volledige waterverversing wordt beperkt. 

In de praktijk kan de waterverversing daardoor bijna halveren. De gevolgen kunnen microbiologische opvallendheden zijn, hoewel eigenlijk ‘gemoderniseerd’ werd. 

In de praktijk doen zich steeds gelijkaardige fouten voor die hygiënische problemen kunnen veroorzaken: 

• Spoelingen worden niet geactiveerd: veel systemen worden gedeactiveerd geleverd – en blijven dat ook na de installatie.
• Geen aanpassing aan het gebouw: zonder individuele aanpassing van bijv. de spoelfrequentie en -duur of de aanduiding van de spoelgroepen werkt het systeem niet naar behoren. 
• Geen functiecontrole: veel spoelprotocollen documenteren alleen de sturingscommando’s, maar niet de feitelijke waterstroom

Typische oorzaken voor foutieve functies: 

• stagnatiespoeling niet geactiveerd
• afsluitingen gesloten
• installatiefout

Het probleem: veel fouten blijven lange tijd onopgemerkt! Dat is vooral alarmerend bij centrale spoelstations, aangezien erg complexe installaties alleen door spoelstations veilig gebruikt kunnen worden.

Elektronische spoelsystemen zijn noch principieel problematisch, noch automatisch de oplossing van alle hygiënische uitdagingen.

Hun voordeel is in aanzienlijke mate afhankelijk van het juiste gebruik:

1. Aanpassing aan de installatie
   Elke drinkwaterinstallatie is uniek. Spoelintervallen en -duur moeten daarop afgestemd zijn. 
2. Zorgen voor een werkelijke waterstroom
   Enkel werkelijk stromend water draagt bij aan de drinkwaterkwaliteit. 
3. Regelmatige controle en onderhoud
   Techniek vervangt de verantwoordelijkheid van de exploitant niet. Systemen moeten permanent bewaakt worden. 
4. Installatie als geheel bekijken
   Centrale spoelmaatregelen vervangen de waterverversing in aftakkingen niet. Elk aftappunt blijft belangrijk. 

Als met deze punten rekening wordt gehouden, leveren elektronische spoelsystemen een belangrijke bijdrage aan de drinkwaterhygiëne. Ze ontzorgen exploitanten, verhogen de betrouwbaarheid en dragen bij aan de naleving van regelgeving.